De wereld die zichzelf niet meer kan redden
Over institutionele corruptie, de gehoorzaamheid van de mens en een transformatie die zich buiten de bestaande orde voltrekt.
Ik heb vanaf het begin niet meegedaan. Laat ik daar maar direct mee beginnen, zodat het maar duidelijk is.
Geen mondkapje. Geen vaccinatie. Geen QR-code. Geen gehoorzaamheid aan een avondklok waarvan ik de rechtvaardiging niet accepteerde. Ik ging gewoon naar buiten. Wel de koplampen van mijn Berlingo gedoofd omdat het anders wel heel erg opviel op de duistere en verlaten weg naar huis.
Niet omdat ik geen belangstelling had voor volksgezondheid, integendeel. Ik heb me uitvoerig verdiept in de medische, politieke, economische en maatschappelijke aspecten van wat zich tijdens COVID-19 afspeelde. Ik wilde begrijpen waarop besluiten waren gebaseerd, welke belangen daarbij een rol speelden en waarom maatregelen die kort daarvoor ondenkbaar waren geweest, vrijwel onmiddellijk als vanzelfsprekend werden beschouwd.
Ik kwam tot andere conclusies dan de autoriteiten en de media. En ik handelde daarnaar.
Dat had gevolgen.
Bij de grens tussen Zweden en Noorwegen kwam ik in conflict met de autoriteiten. Een andere keer moest ik bij aankomst op luchthaven Gardermoen rechtsomkeert maken. Ik heb me daar met veel verbaal geweld tegen verzet en kreeg uiteindelijk alsnog toegang.
Bij de veerboot van Larvik naar Denemarken lukte dat niet. Ik ben toen tegen de rijrichting in de terminal afgereden en veroorzaakte een enorme verkeerschaos. De politie greep niet in.
Ik vertel dit niet omdat ik er trots op ben. Ik vertel het omdat het mijn werkelijkheid was. Mijn leven stond op zijn kop, twee bedrijven kapot gemaakt een faillissement aanvraag en ik weigerde te doen alsof dat normaal was.
Wat mij nog het meest heeft geraakt, was niet de confrontatie met de autoriteiten. Het was de vanzelfsprekendheid waarmee mensen accepteerden dat anderen werden uitgesloten. Daar kan ik nog steeds erg boos om worden.
Een medische of administratieve status bepaalde ineens of iemand mocht reizen, werken, samenkomen of deelnemen aan het openbare leven.
Mensen die zichzelf beschouwden als redelijk, tolerant en kritisch, accepteerden zonder veel zichtbare moeite dat fundamentele vrijheden afhankelijk werden gemaakt van voorwaarden die door anderen waren vastgesteld.
Wie vragen stelde, moest zich verantwoorden. Wie weigerde mee te doen, werd al snel als een probleem beschouwd.
Ik heb me daar nooit bij neergelegd.
En wie denkt dat deze periode voorbij is omdat de maatregelen zijn verdwenen, vergist zich.
Mijn leven is nog steeds ontwricht.
Niet omdat ik voortdurend met het verleden bezig ben, maar omdat ik vandaag dezelfde mechanismen overal om mij heen terugzie. In de politiek, de wetenschap, de media, het bedrijfsleven en de organisaties die wij met elkaar hebben opgebouwd.
Ik ben inmiddels op een paar dagen na 62. Ik heb een groot deel van mijn leven gewerkt met ondernemers, bestuurders, specialisten en organisaties. Ik heb bedrijven geleid, complexe projecten begeleid, onderwijs gegeven en zelf ondernemingen opgebouwd.
Ik heb gezien waartoe mensen in staat zijn. Maar ook hoe mensen hun eigen denken ondergeschikt maken aan systemen die zij nauwelijks of vaker nog, niet begrijpen.
Wat tijdens COVID-19 gebeurde, was voor mij geen op zichzelf staand incident. Het maakte iets zichtbaar wat al veel langer gaande was.
En dat brengt mij bij een conclusie die ik steeds moeilijker kan negeren.
Onze instituties zijn failliet. Niet noodzakelijk financieel, maar in hun vermogen om de samenleving te dienen waarvoor ze ooit zijn opgericht.
Wie bepaalt wat werkelijk is?
We vertrouwen op cijfers, statistieken, wetenschappelijke onderzoeken, managementrapportages en verklaringen van deskundigen.
Dat snap ik. Niemand kan alle kennis bezitten die nodig is om de wereld te begrijpen.
Maar voordat iets gemeten kan worden, moet iemand bepalen wat er wordt gemeten. Er moeten definities worden vastgesteld, criteria worden gekozen en methoden worden ontwikkeld.
En precies daar begint het probleem.
Een meetinstrument laat niet de gehele werkelijkheid zien. Het maakt zichtbaar wat binnen de gekozen definitie valt.
Wat daarbuiten valt, verdwijnt uit beeld.
Tijdens COVID-19 werd mij opnieuw duidelijk hoe bepalend die keuzes zijn. Begrippen als besmetting, infectie, ziektegeval en overlijden werden in het publieke debat regelmatig door elkaar gebruikt. Een positieve PCR-test werd door velen behandeld alsof daarmee ook de ernst van iemands medische toestand vaststond, terwijl een testuitslag en een klinische diagnose verschillende zaken zijn.
De manier waarop gegevens worden verzameld, geclassificeerd en gepresenteerd, bepaalt mede welk beeld ontstaat. Of moet ontstaan…
En op basis van dat beeld worden besluiten genomen.
Dat mechanisme ken ik uit het bedrijfsleven.
Ik heb organisaties meegemaakt waarin managementrapportages een keurige werkelijkheid presenteerden. De cijfers waren correct. De conclusies die eraan werden verbonden, waren dat lang niet altijd.
Wat niet werd gemeten, bestond bestuurlijk niet.
Wat buiten de gekozen indicatoren viel, werd niet besproken.
En wie een ander perspectief inbracht, moest eerst uitleggen waarom zijn waarneming überhaupt relevant was.
Het systeem had immers al bepaald wat belangrijk was.
Daarom is de vraag niet uitsluitend of cijfers correct zijn.
De vraag is wie de definities heeft vastgesteld, waarom juist deze indicatoren zijn gekozen, welke informatie ontbreekt en welke belangen verbonden zijn aan de uitkomsten.
Wie bepaalt wat wordt gemeten, oefent macht uit over de werkelijkheid waarover vervolgens wordt besloten.
En wie die macht niet mag bevragen, heeft weinig aan de mededeling dat alle besluiten zorgvuldig en volgens de regels tot stand zijn gekomen.
Institutionele corruptie zonder corrupte mensen
We hebben onze samenleving ingericht rond een verdeling van verantwoordelijkheden.
Artsen behandelen patiënten. Wetenschappers onderzoeken. Toezichthouders controleren. Politici nemen besluiten. Journalisten onderzoeken de macht.
Dat werkt zolang deze functies voldoende onafhankelijk blijven. Maar die onafhankelijkheid is allang niet meer vanzelfsprekend.
Bij corruptie denken we meestal aan omkoping, persoonlijke verrijking of een bestuurder die tegen betaling een besluit neemt.
Institutionele corruptie is veel ingewikkelder.
Een instelling kan formeel onafhankelijk zijn en in de praktijk afhankelijk worden van de belangen die zij geacht wordt te beoordelen.
Door financiering.
Door politieke benoemingen.
Door commerciële samenwerking.
Door lobbyisme.
Door de voortdurende uitwisseling van bestuurders tussen publieke en private organisaties.
Daarvoor hoeft niemand bewust verkeerd te handelen.
Sterker nog, de betrokkenen zijn ervan overtuigd zijn dat zij uitstekend werk verrichten.
Dat maakt het verschijnsel zo moeilijk te herkennen.
Het systeem beschikt over deskundigen, procedures, toezichthouders, commissies, gedragscodes en officiële verklaringen.
Alles ziet eruit zoals het hoort.
Maar het bestaan van die voorzieningen bewijst niet dat het systeem onafhankelijk functioneert. Het bewijst alleen dat die voorzieningen bestaan.
Een toezichthouder die voor zijn kennis afhankelijk is van de sector waarop hij toezicht houdt, bevindt zich in een fundamenteel andere positie dan een werkelijk onafhankelijke controleur.
Een onderzoeksinstelling die afhankelijk is van externe financiering, moet rekening houden met de belangen van degenen die haar voortbestaan mogelijk maken.
Een bestuurder die zijn loopbaan vervolgt bij een onderneming waarop hij eerder vanuit een publieke functie invloed uitoefende, brengt verschillende belangen bij elkaar.
Dat zijn geen exotische verschijnselen uit landen waar corruptie openlijk wordt geaccepteerd. Het zijn herkenbare onderdelen van onze eigen bestuurlijke werkelijkheid.
En toch blijven we doen alsof onafhankelijkheid kan worden gegarandeerd met een verklaring, een gedragscode of een extra toezichtscommissie.
We controleren de controleur door een nieuwe controleur aan te stellen.
En wanneer ook die niet functioneert, richten we een commissie op die moet onderzoeken waarom het toezicht tekortschiet.
Er zit een zekere tragikomische logica in.
Het systeem wordt steeds groter, duurder en ingewikkelder, terwijl de oorspronkelijke vraag onbeantwoord blijft.
Wie bewaakt het publieke belang wanneer de instellingen die daarvoor verantwoordelijk zijn, zelf onderdeel zijn geworden van een netwerk van afhankelijkheden?
Gezondheidsbeleid en de macht van het netwerk
De gezondheidszorg laat zien hoe ver deze verwevenheid reikt.
Internationale gezondheidsorganisaties, overheden, toezichthouders, onderzoeksinstellingen, farmaceutische ondernemingen en investeerders functioneren binnen een netwerk van wederzijdse belangen en afhankelijkheden.
Er worden ziekteclassificaties vastgesteld, onderzoeksprogramma’s gefinancierd, geneesmiddelen ontwikkeld, gezondheidsrichtlijnen opgesteld en internationale afspraken gemaakt.
Daar zijn grote maatschappelijke en economische belangen mee gemoeid.
Wie bepaalt welke gezondheidsproblemen prioriteit krijgen? Wie financiert het onderzoek? Wie ontwikkelt de producten die vervolgens worden aanbevolen? Wie beoordeelt hun veiligheid en werkzaamheid? En hoe onafhankelijk zijn de instellingen die daarover besluiten?
Ik heb me uitgebreid verdiept in de geschiedenis van gezondheidscrises, diagnostiek, internationale gezondheidsorganisaties, de farmaceutische industrie en de ontwikkeling van nieuwe medische technologie.
Daarbij heb ik ook de analyses van artsen en onderzoekers bestudeerd die tot andere conclusies komen dan de officiële instanties. De lezing van Wolfgang Wodarg sluit op belangrijke punten aan bij inzichten die ik eerder zelf had ontwikkeld.
Voor mij staat daarbij geen enkele persoon centraal.
Het gaat om de structuur.
Een structuur waarin gezondheidsproblemen niet uitsluitend medische kwesties zijn, maar ook aanleiding vormen voor politieke maatregelen, internationale besluitvorming, publieke financiering en commerciële activiteiten.
De aanwezigheid van economische belangen is op zichzelf geen bewijs dat iedere medische beslissing verkeerd is. Maar het maakt de vraag naar onafhankelijkheid, transparantie en controle des te belangrijker. Juist omdat de gevolgen zo ingrijpend zijn. En juist omdat de burger vrijwel onmogelijk zelf kan beoordelen hoe al die belangen zich tot elkaar verhouden.
We hebben instellingen opgericht om die beoordeling namens ons uit te voeren.
Vervolgens zijn we zo afhankelijk geworden van die instellingen dat we nauwelijks nog kunnen controleren of ze hun oorspronkelijke opdracht vervullen.
Dat is geen klein bestuurlijk gebrek.
Het raakt aan de grondslag van onze samenleving.
De noodsituatie en de gehoorzame mens
Tijdens een noodsituatie verandert de verhouding tussen overheid en burger.
Besluiten worden versneld. Bevoegdheden worden uitgebreid. Normale procedures komen onder druk te staan.
De argumentatie is bekend.
Er is geen tijd voor discussie. De situatie is uitzonderlijk. Deskundigen hebben gesproken en iedereen moet meewerken. En wie vragen stelt, wordt beschouwd als iemand die de gezamenlijke inspanning belemmert.
Tijdens COVID-19 heb ik ervaren hoe ver dat mechanisme reikt.
Fundamentele vrijheden werden afhankelijk gemaakt van bestuurlijke besluiten en administratieve voorwaarden. De verantwoordelijkheid voor die besluiten leek ondertussen voortdurend te verschuiven.
De uitvoerder verwees naar de regels.
De bestuurder verwees naar de deskundigen.
De deskundigen verwezen naar de beschikbare gegevens.
En de burger moest gehoorzamen.
Wie was uiteindelijk verantwoordelijk?
Dat is voor mij een van de meest verontrustende kenmerken van onze moderne bestuurlijke systemen.
De macht om in te grijpen is duidelijk aanwezig. Maar de verantwoordelijkheid voor de gevolgen is veel moeilijker aanwijsbaar.
Het systeem is uitstekend in staat verplichtingen op te leggen. Het is aanzienlijk minder goed in staat zichzelf ter verantwoording te roepen.
Wat mij minstens zo bezighoudt, is de menselijke kant daarvan.
Waarom zijn zoveel mensen bereid hun eigen oordeel uit handen te geven zodra een autoriteit zegt dat iets noodzakelijk is?
Waarom wordt gehoorzaamheid zo gemakkelijk verward met verantwoordelijkheid?
En waarom wordt degene die weigert mee te doen, sneller ter verantwoording geroepen dan degene die de regels heeft opgesteld?
Ik heb geen behoefte om iedereen die destijds andere keuzes maakte persoonlijk iets te verwijten. Mensen handelden vanuit uiteenlopende overtuigingen, omstandigheden en angsten.
Maar ik weiger te accepteren dat gehoorzaamheid op zichzelf een deugd is.
Een samenleving heeft mensen nodig die zelfstandig kunnen denken. Ook wanneer hun conclusies niet overeenkomen met die van de meerderheid.
Juist dan.
De mens achter het systeem
Ik heb in mijn werk met complexe projecten en teams van hoogopgeleide specialisten vaak gezien hoe moeilijk het is om bestaande overtuigingen ter discussie te stellen.
Niet omdat er onvoldoende intelligentie aanwezig was.
Integendeel.
Iedereen kon zijn eigen standpunt uitstekend onderbouwen. Iedereen beschikte over relevante kennis. Iedereen begreep zijn eigen vakgebied.
En toch kwam het geheel niet verder.
Omdat de gezamenlijke uitgangspunten niet meer werden onderzocht.
Omdat kritiek werd opgevat als weerstand.
Omdat mensen hun professionele positie gingen verdedigen in plaats van opnieuw naar het probleem te kijken.
Dat is geen gebrek aan kennis.
Het is een beperking in de manier waarop mensen met hun kennis omgaan.
Intelligentie beschermt ons niet automatisch tegen zelfbedrog. Een hoge opleiding maakt iemand niet vanzelf onafhankelijk. En deskundigheid op één terrein betekent niet dat iemand het gehele systeem begrijpt.
Toch hebben we een samenleving ingericht waarin formele deskundigheid steeds vaker bepaalt wie er mag spreken en wiens oordeel serieus wordt genomen.
Daarmee ontstaat een merkwaardige situatie. We vertrouwen op instituties omdat zij deskundig en onafhankelijk behoren te zijn. Maar zodra hun onafhankelijkheid ter discussie wordt gesteld, gebruiken we diezelfde institutionele autoriteit als argument om de discussie te beëindigen.
Dat is een cirkelredenering. En ik zie die overal terug.
In de politiek, waar besluiten worden verdedigd met verwijzingen naar deskundigen.
In de wetenschap, waar gevestigde opvattingen soms meer bescherming krijgen dan de vragen waarop zij een antwoord zouden moeten geven.
In organisaties, waar medewerkers geacht worden verantwoordelijkheid te nemen maar nauwelijks invloed hebben op de besluiten die hun werk bepalen.
En in de samenleving, waar mensen worden aangesproken op hun gedrag terwijl de uitgangspunten van het systeem zelf buiten discussie blijven.
We hebben de menselijke verantwoordelijkheid steeds verder ondergebracht in structuren, functies en procedures.
En vervolgens zijn we verbaasd dat niemand zich nog verantwoordelijk voelt voor het geheel.
Transparantie zonder macht is niet voldoende
Een samenleving is weerbaarder wanneer mensen begrijpen wat er gebeurt, hoe besluiten tot stand komen en welke belangen daarbij een rol spelen.
Maar transparantie betekent meer dan toegang tot informatie. Mensen moeten ook daadwerkelijk kunnen ingrijpen wanneer iets misgaat. Ze moeten bezwaar kunnen maken, alternatieven kunnen voorstellen en invloed kunnen uitoefenen op besluiten die hun leven raken. Anders blijft hun rol beperkt tot signaleren en waarschuwen.
Transparantie zonder macht is niet voldoende.
Dat geldt voor een samenleving en evenzeer voor een organisatie.
Een onderneming kan beschikken over uitgebreide managementrapportages, interne communicatiesystemen en formele inspraakprocedures. Maar wanneer medewerkers geen werkelijke invloed hebben op besluiten, blijft die transparantie grotendeels betekenisloos.
Naarmate organisaties groter worden, neemt de afstand tussen besluitvorming, uitvoering en gevolgen toe.
Complexiteit versterkt dat effect.
Steeds minder mensen overzien het geheel. Verantwoordelijkheden worden verdeeld over afdelingen, functies en bestuurlijke lagen. En wanneer er iets misgaat, blijkt het steeds moeilijker om vast te stellen wie bevoegd is om het probleem werkelijk op te lossen.
Vervolgens proberen we de organisatie bestuurbaar te houden door nieuwe regels, controles, rapportages en managementlagen toe te voegen. Daarmee vergroten we de complexiteit die het probleem mede heeft veroorzaakt.
Het resultaat is een systeem dat steeds meer informatie produceert en tegelijkertijd steeds minder vermogen heeft zichzelf te corrigeren.
Dat is precies wat ik op maatschappelijke schaal zie gebeuren.
De systemen worden groter.
De afstand tot de burger neemt toe.
De verantwoordelijkheden worden diffuser.
En het vermogen om daadwerkelijk in te grijpen verdwijnt achter procedures, bevoegdheden en bestuurlijke lagen.
We noemen dat vooruitgang, professionalisering of internationale samenwerking.
Maar wat betekent vooruitgang wanneer mensen steeds minder invloed hebben op de wereld waarin zij leven?
Onze instituties zijn failliet
Ik ben tot de conclusie gekomen dat onze instituties failliet zijn.
Niet noodzakelijk financieel.
Maar in hun functioneren, hun onafhankelijkheid en hun vermogen om de samenleving te dienen waarvoor ze ooit zijn opgericht.
De politiek, de overheid, de wetenschap, de media en de bestuurlijke organisaties waarop wij vertrouwen, zijn zo sterk met elkaar verweven geraakt dat zij niet meer in staat zijn zichzelf fundamenteel te corrigeren.
Daarmee is ook de fase van hervormen voorbij.
We kunnen nieuwe bestuurders benoemen. Organisaties reorganiseren. Toezichthouders vervangen. Nieuwe wetten maken en opnieuw commissies instellen.
Maar daarmee veranderen we niets aan de uitgangspunten waarop het geheel is gebouwd. Sterker nog, iedere poging om het bestaande systeem te repareren, voegt nieuwe structuren, regels en afhankelijkheden toe aan een geheel dat al nauwelijks bestuurbaar is.
We blijven oplossingen zoeken binnen dezelfde manier van denken die de problemen heeft voortgebracht.
Dat is geen transformatie, dat is instandhouding.
En precies daar zit voor mij de fundamentele vergissing.
We denken dat de problemen kunnen worden opgelost door het bestaande beter te organiseren. Maar het bestaande is zelf het probleem geworden.
Ik geloof daarom niet meer dat de noodzakelijke verandering vanuit onze huidige instituties zal komen.
Een systeem dat zijn eigen voortbestaan als uitgangspunt neemt, zal dat voortbestaan beschermen. Ook wanneer het daarmee de problemen vergroot die het geacht wordt op te lossen.
Ik zie geen reorganisatie die dat verandert.
Geen nieuwe managementfilosofie.
Geen politieke partij die het fundamenteel anders gaat doen.
Geen internationale overeenkomst die de menselijke conditie verandert.
Want uiteindelijk zijn al die systemen voortgekomen uit dezelfde manier van denken.
En zolang die manier van denken niet verandert, bouwen we steeds opnieuw varianten van hetzelfde.
De oplossing die geen oplossing is
We bevinden ons midden in een ingrijpende transformatie van het leven.
Onze economie, technologie, politieke verhoudingen, leefomgeving en maatschappelijke instituties veranderen in hoog tempo.
We spreken voortdurend over transformatie.
Digitale transformatie.
Energietransitie.
Zorgtransformatie.
Organisatieverandering.
Er zijn programma’s, plannen, subsidies, consultants en bestuurlijke agenda’s voor vrijwel ieder denkbaar probleem.
Maar we proberen daarmee vooral bestaande systemen in stand te houden.
We veranderen de structuur, maar niet de uitgangspunten.
We veranderen de procedures, maar niet onze manier van besluiten nemen.
We veranderen de technologie, maar niet onze verhouding tot macht, autoriteit en verantwoordelijkheid.
En wanneer het opnieuw misgaat, beginnen we aan het volgende programma.
Ik ben daar klaar mee.
Niet omdat ik denk dat er ergens nog een betere methode ligt te wachten. Maar omdat ik tot de conclusie ben gekomen dat er binnen het bestaande systeem simpelweg geen oplossing meer is.
Dat is een ongemakkelijke constatering.
Zeker voor iemand die een groot deel van zijn leven problemen heeft opgelost, organisaties heeft geleid en complexe situaties weer werkbaar heeft gemaakt.
Ik ben gewend te onderzoeken wat er misgaat, waar de oorzaken liggen en wat nodig is om verder te komen.
Maar wat als het systeem zelf niet meer te herstellen is?
Wat als iedere poging tot herstel slechts een verlenging betekent van wat zijn bestaansrecht heeft verloren?
Dan blijft er iets over wat we als mensen buitengewoon moeilijk vinden.
Loslaten.
Niet omdat we al weten wat ervoor in de plaats komt. Maar omdat doorgaan op dezelfde weg geen werkelijke mogelijkheid meer is.
Er ontstaat al iets anders
Terwijl het bestaande systeem zichzelf probeert te behouden, zie ik een andere ontwikkeling.
Er ontstaat een parallelle samenleving.
Niet noodzakelijk als een nieuwe staat, een politieke beweging of een organisatie met leden en bestuurders. Maar doordat mensen zich steeds minder identificeren met de overtuigingen, afhankelijkheden en structuren waarop de bestaande samenleving berust.
Mensen die niet langer wachten op toestemming om hun leven anders in te richten.
Die hun verantwoordelijkheid niet volledig uitbesteden aan instituties.
Die niet uitsluitend handelen vanuit angst, schaarste, controle of de behoefte ergens bij te horen.
Die begrijpen dat hun manier van waarnemen, denken en handelen mede bepaalt welke werkelijkheid zij met elkaar tot stand brengen.
Ik verbind dat aan wat ik onder 5D versta.
Niet als een nieuw spiritueel etiket. Ik heb weinig belangstelling voor de zoveelste gemeenschap die zichzelf onderscheidt door een naam, een leer of een verzameling overtuigingen.
Ik bedoel een fundamentele verschuiving in bewustzijn.
Van afscheiding naar verbondenheid.
Van angst naar vertrouwen.
Van controle naar verantwoordelijkheid.
Van het uitbesteden van ons oordeel naar het zelfstandig onderzoeken van onze ervaring.
Van het voortdurend verdedigen van een afzonderlijk belang naar het besef dat wij deel uitmaken van een groter geheel.
Daarbij gaat het niet om de veronderstelling dat mensen ineens geen fouten meer maken of dat alle problemen verdwijnen.
Het gaat om een andere grondslag van waaruit mensen handelen. En die verandering laat zich niet organiseren met een beleidsprogramma.
Zij laat zich niet afdwingen met wetgeving. Zij ontstaat doordat mensen anders gaan leven. Dat is voor mij de essentie van de transformatie die zich nu ontvouwt.
Niet een toekomstige samenleving die eerst door bestuurders moet worden ontworpen. Maar een andere manier van samenleven die al ontstaat, buiten de bestaande institutionele logica.
Twee werkelijkheden
Ik zie daardoor steeds duidelijker twee verschillende bewegingen.
De ene probeert de bestaande wereld in stand te houden.
Met meer regels, meer controle, meer technologie, meer centralisatie en steeds ingewikkeldere systemen.
De andere beweegt zich daarvan weg.
Niet noodzakelijk door zich fysiek af te zonderen, maar door vanuit andere uitgangspunten te leven.
Dat verschil gaat niet over opleidingsniveau, intelligentie, maatschappelijke positie of het behoren tot een bepaalde groep.
Het gaat over bewustzijn.
Over de vraag vanuit welke overtuigingen iemand de werkelijkheid benadert.
Ziet iemand zichzelf als een afzonderlijk individu dat voortdurend moet concurreren, beschermen en controleren? Of als onderdeel van een groter geheel, waarin verantwoordelijkheid, vrijheid en verbondenheid niet tegenover elkaar staan?
Ik beschouw dat niet als een vrijblijvend filosofisch onderscheid.
De manier waarop mensen denken, heeft gevolgen voor de manier waarop zij handelen. En de manier waarop zij handelen, bepaalt welke samenleving zij met elkaar voortbrengen.
Een mensheid die blijft handelen vanuit angst, afscheiding, macht en controle, blijft de voorwaarden voor haar eigen bestaan aantasten.
Ik zie daarin een vernietigende ontwikkeling.
Niet omdat ik denk dat iedereen die anders naar de wereld kijkt slechte bedoelingen heeft. Maar omdat goede bedoelingen geen bescherming bieden tegen de gevolgen van verkeerde uitgangspunten.
We kunnen nog zoveel technologie ontwikkelen, regels vaststellen en internationale afspraken maken. Wanneer de mens zelf niet verandert, blijven we dezelfde problemen voortbrengen.
Alleen op steeds grotere schaal. En met steeds ingrijpender gevolgen.
Niet wachten op de catastrofe
Ik heb het gevoel dat de wereld eerst volledig tot stilstand moet komen voordat zichtbaar wordt hoe ernstig de situatie is.
Niet omdat ik verlang naar chaos of menselijk leed.
Ik weet uit eigen ervaring wat ontwrichting betekent.
Maar omdat ik geen geloof meer heb in het vermogen van de bestaande instituties om zichzelf fundamenteel te veranderen.
De problemen worden niet opgelost. Ze worden verplaatst, opnieuw gedefinieerd, bestuurlijk ondergebracht of met nieuwe middelen beheerst.
En ondertussen gaat het geheel verder. Totdat het niet meer verder kan.
Ik zie die stilstand niet als een bestuurlijke maatregel die iemand moet organiseren. Het is de consequentie die ik verwacht van systemen die hun eigen tegenstrijdigheden blijven vergroten.
Maar tegelijkertijd voltrekt zich een andere beweging.
En daar ligt voor mij het verschil.
Ik wacht niet op een nieuwe politieke leider, een betere overheid of een internationale organisatie die eindelijk het juiste besluit neemt.
Ik verwacht de oplossing niet meer van de wereld die het probleem heeft voortgebracht.
Ik richt mijn aandacht op wat al ontstaat.
Op mensen die anders denken, anders samenwerken en anders verantwoordelijkheid nemen.
Niet omdat zij beschikken over een uitgewerkt plan voor de toekomst.
Maar omdat zij begrijpen dat de toekomst niet kan worden gebouwd vanuit dezelfde uitgangspunten als het verleden.
Waar ik nu sta
Ik ben 62 en had ooit gedacht dat ik op deze leeftijd de wereld wel zo’n beetje zou begrijpen.
Dat blijkt een misvatting.
Ik heb ondernemingen opgebouwd, organisaties geleid, complexe projecten begeleid en jarenlang onderwijs gegeven.
Ik heb geleerd hoe systemen functioneren, hoe mensen besluiten nemen en hoe samenwerking vastloopt wanneer belangen, overtuigingen en verantwoordelijkheden door elkaar gaan lopen.
Maar wat mij de afgelopen jaren is overkomen, heeft mijn verhouding tot die wereld fundamenteel veranderd.
Ik kan niet meer terug naar de vanzelfsprekendheden waarmee ik vroeger functioneerde. Ik wil niet opnieuw mijn plaats zoeken binnen structuren waarvan ik de uitgangspunten niet meer onderschrijf.
Tegelijkertijd leef ik nog midden in die wereld.
Ik heb verantwoordelijkheden. Een gezin, een onderneming. Financiële verplichtingen en mensen voor wie ik iets wil betekenen.
Dat maakt deze overgang niet eenvoudig.
Ik kan mij niet met een filosofische verklaring onttrekken aan de praktische werkelijkheid van iedere dag.
En ik heb ook geen behoefte om mijzelf als een verlichte buitenstaander boven anderen te plaatsen.
Ik ben onderdeel van dezelfde menselijke werkelijkheid die ik probeer te begrijpen. Met mijn eigen beperkingen, tegenstrijdigheden en zorgen.
Maar ik weet inmiddels wel dat ik niet meer terug wil.
Niet naar de gehoorzaamheid die ik tijdens COVID-19 heb gezien.
Niet naar organisaties waarin de procedure belangrijker is dan de bedoeling.
Niet naar discussies waarin de positie van de spreker zwaarder weegt dan de inhoud van zijn argument.
En niet naar een samenleving waarin mensen hun eigen verantwoordelijkheid steeds verder uit handen geven en vervolgens verbaasd zijn dat zij geen invloed meer hebben.
Ik heb lang gedacht dat het mijn taak was om problemen te helpen oplossen. Misschien is dat precies de overtuiging die ik nu moet loslaten.
Niet alles wat vastloopt, moet worden gerepareerd.
Niet alles wat bestaat, verdient het om behouden te blijven.
En niet iedere verandering begint met een plan.
Soms ontstaat iets nieuws pas wanneer we ophouden het oude koste wat kost overeind te houden.
Er is geen oplossing meer binnen het bestaande systeem.
De verandering die ertoe doet, voltrekt zich al.
En voor het eerst in mijn leven gaat het mij niet meer om de vraag hoe ik het bestaande beter kan laten functioneren.
Maar om de vraag hoe ik kan leven en bijdragen vanuit wat zich nu ontvouwt.
Misschien is dat wel de grootste verandering van allemaal.
Niet langer proberen de wereld te redden die ik ken. Maar leren leven in de wereld die ontstaat.


Helemaal mee eens Ron! Zelf is het enige waar ik nog waarde aan hecht het ontmoeten van mensen waarbij je (in geval van nood) nog echt op kan bouwen. Ook al is dat niet perse hetzelfde, maar mensen die simple weg doen wat ze zeggen en vooral ook niet iets doen wat ze niet hebben gezegd!
Ja je ziet het gebeuren en kunt het niet meer ontzien, een mooie uitspraak en zo waar. Telkens hetzelfde toneelstuk met andere acteurs maar de regie blijft hetzelfde en dezelfde woorden, herhalen jaren, decennia en zelfs eeuwen lang. Onze geschiedenis staat er vol van, maar ervan leren? De mens vergeet zo makkelijk en gaat door op de meest comfortabele manier en dat is zeker niet om de waarheid te vinden in de onderliggende belangen. In plaats van afhankelijk te worden van de systemen zal deze kennis ieder krachtiger maken en bewust maken wat de human eigenlijk voor een lichtwezen is. Alle meest idiote ideeën passeren de revue alsof we nog gecreëerd moeten worden; we worden gekneed en gegaslight alsof we niets zijn. Om me heen zie ik het gebeuren: lege ogen en zware gezichten schuifelen om me heen. Geen connectie en geen levendigheid. Mijn stem klinkt helder in m’n oren en m’n tred is verend maar waar gaan we heen?